การย่ำขางคืออะไร

เป็นพิธีกรรมอย่างหนึ่งในการดูแลรักษาสุขภาพของคนในชุมชนของชาวล้านนา ซึ่งจะใช้ควบคู่ไปกับวิชาการแพทย์พื้นเมืองหรือคาถาอาคม โดยหมอย่ำขาง จำเป็นจะต้องเข้าใจในเรื่องของคาถาอาคมและพิธีกรรม เนื่องจากต้องใช้ไฟร้อน ๆ เป็นหลักในการรักษา

ขั้นตอนการย่ำขาง

ต้องมีไฟอังโล่ที่ใส่ถ่านสุมไฟให้ร้อน ๆ ตั้งไว้ แล้วหมอย่ำขางจะใช้เท้าเหยียบน้ำไพลที่เตรียมไว้ เหยียบไปตามตัวคนไข้ที่มีอาการเจ็บปวด เหยียบไป-มา หลายสิบครั้ง โดยเตาไฟนั้นจำเป็นจะต้องร้อนอยู่ตลอดเวลา เพราะถ้าหากขางเย็นลง หมอที่เหยียบขางจะร้อนเท้ามาก

ต่างจากการประคบยาอย่างไร

การย่ำขางจะร้อนกว่าการประคบยามาก และที่สำคัญระหว่างทำการย่ำขางนั้น หมอย่ำขางจะต้องท่องคาถาในใจตลอดเวลา เพราะถ้าหากใจไม่เป็นสมาธิแล้ว จะร้อนเท้าและเจ็บปวดมาก ถึงกับทำให้เท้าของหมอย่ำขางอักเสบได้

รักษาโรคใดได้บ้าง

การย่ำขาง จะสามารถทำให้ผู้ป่วยหายได้จากโรคต่าง ๆ อาทิเช่น ปวดแข้ง ปวดขา อัมพฤกษ์ อัมพาต ยกขาไม่ค่อยถนัด เป็นต้น

ระยะเวลาในการย่ำขางเพื่อรักษาโรค

หากในรายที่มีอาการน้อย จะใช้เวลาในการย่ำขาง ประมาณ 5-10 ครั้ง แต่ในรายที่มีอาการมาก อาจจะต้องใช้ระยะเวลาในการรักษานานกว่า ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับอาการ

การเช็ด-แหกคืออะไร

คำว่า “เช็ด” หรือ “แหก” เป็นคำศัพท์ของหมอพื้นบ้านล้านนา ซึ่งเป็นพิธีกรรมอย่างหนึ่งที่ใช้ในการรักษาโรค โดยใช้ภูมิปัญญาที่สืบทอดมาแต่โบราณ

ขั้นตอนการเช็ด-แหก

การเช็ดนั้น หมอพื้นเมืองนิยมใช้ใบไม้ เช่น ใบพลู ใบเป้า ใบผักดีด ใบบูราดำ ใบบูราขาว เป็นต้น มาใช้ในการทำพิธีเช็ด ส่วนการแหกนั้น  หมอพื้นเมืองจะใช้มีดแหก หรือที่เรียกกันว่า มีดหมอ มาทำการแหก โดยหมอพื้นเมืองจะนำเอาหัวไพลมาฝนใส่น้ำสะอาด ใส่ขันน้ำเอาไว้ แล้วเสกคาถา จากนั้นใช้มีดแหกชุบน้ำไพลดังกล่าว ทำการแหกไปตามร่างกายที่มีอาการปวด

รักษาโรคใดได้บ้าง

การแหก ใช้ในการรักษาโรคโดยเฉพาะโรคลม ที่เป็นโรคปัจจุบันทันด่วนไม่รู้สาเหตุมาก่อน หรือป่วยเป็นโรคมานาน รักษาด้วยวิธีการใด ๆ แล้วไม่หาย ส่วนการเช็ดนั้นจะใช้รักษาโรคปวดต่าง ๆ เช่น ปวดหัว ปวดตามตัว เป็นต้น